ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆ

Փտր 1, 2021 | Հայ մեծեր

1894 – 1924

Արեւմտահայ քնարական բանաստեղծութեան վերջին ներկայացուցիչը, որ թէեւ կրցաւ հայկական կոտորածներէն խուսափիլ, սակայն թոքախտը հալածեց զինք եւ հազիւ 30 տարեկան, հեռացաւ այս աշխարհէն, իր ետին թողելով փունջ մը գեղանուշ բանաստեղծութիւններ, որոնք ցարդ հաճոյքով եւ յուզումով կը կարդացուին եւ բեմերէն կ’արտասանուին:

Ծնած է Պոլիս 1894-ին. Նախնական ուսումը ստանալէ ետք իր ծննդավայրին մէջ, կը յաճախէ Պարտիզակի Ռոպերթ Քոլէճը, ապա Պոլսոյ Պէրպէրեան վարժարանը, որ կ’աւարտէ 1913-ին պսակաւոր արուեստից տիտղոսով:

Որպէս ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Ատանայի հայկական դպրոցին մէջ, դասաւանդելով Անգլերէն լեզու եւ մարմնամարզ: Թոքախտով կը հիւանդանայ ու կ’անցնի Լիբանան բուժուելու համար: Երբ կը վերադառնայ 1914-ին կը զօրակոչուի Օսմանեան բանակ: Կը գործէ որպէս հիւանդապահ բանակին մէջ: Բախումներ կ’ունենայ իր վերակացուներուն հետ ու որոշ շրջան մը կը բանտարկուի, ապա կ’աքսորուի, սակայն բարեկամներու միջամտութեամբ ազատ կ’արձակուի:

Զինադադարէն յետոյ անգլիական բանակին մէջ կ’աշխատի որպէս թարգմանիչ: Կ’այցելէ գաւառները ու կը նուիրուի հայու բեկորներու հաւաքման գործին:

Հակառակ որ մարզիկ էր ու մարզանքի ալ ուսուցիչ, թոքախտը չի խնայեր զինք ու կը մահանայ 1924-ին:

Գրել սկսած է ուշ, քսանվեց տարեկանին ու մինչեւ մահ՝ միայն չորս տարիներու ընթացքին քնքուշ բանաստեղծութիւններու գեղեցիկ փունջ մը ձգած է:

• Տխրութեան եւ Խաղաղութեան Երգեր, 1921
• Կեանքի եւ Մահուան Երգեր, 1922

Իր գործերը յաճախ արժանացած են մէկէ աւելի հրատարակութեանց՝ Պիլիս, Լիբանան, Վենետիկ, Հայաստան: Լիբանանահայ ծանօթ գրագիտուհի Սիրան Սեզան իր քոյրն է, որ երկար տարիներ Պէյրութի մէջ հրատարակեց «Երիտասարդ Հայուհի» ամսագիրը: Կարդացէք անպայման Մ. Զարիֆեանի «Խենթը» երկարաշունչ քերթուածը, կարելի է գտնել Google-ի մէջ:

ՄՈՒՇԵՂ ԻՇԽԱՆ

Հնվ 2, 2021 | Հայ մեծեր

1914-1990

Լիբանանահայ բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր, գրաքննադատ, մանկավարժ:

Ծնած է 1914-ին Սիվրիհիսարի մէջ (Թուրքիա): Մահացած է Պէյրութի մէջ 1990-ին:

Բուն անունով Մուշեղ Ճենտէրէճեան:

1915-ին ընտանեօք կ՛աքսորուին Տէր Զօր: 1918-ին կը վերադառնան ու 1923-ին կը փոխադրուին Դամասկոս: 1928-ին կ՛աւարտէ Դամասկոսի Ազգ. Վարժարանը:

1928-1930 Կիպրոսի Մելգոնեան հաստատութեան մէջ կ՛աշակերտէ Յակոբ Օշականին:

1935-ին Լեւոն Շանթի եւ Նիկոլ Աղբալեանի հմնած Պէյրութի ճեմարան: 1938-1940 ին Պելճիքա, Պրիւքսէլի համալսարանին մէջ կը հետեւի մանկավարժութեան եւ գրականութեան:

1941-1951 կը խմբագրէ Ազդակ օրաթերթը: Ճեմարանին մէջ կը դասաւանդէ հայ գրականութիւն: Երեւանի մէջ Թիւ 5  հիմնական դպրոցը կը կոչուի իր անունով:

Իր գրական գործերէն են.

Տուներու երգը – 1936, Հայաստան – 1946, Կեանք ու երազ – 1949

Ոսկի աշուն – 1963, Տառապանք — 1968

Իսկ թատերգութիւններէն յիշենք.

Մեռնիլը որքան դժուար է, Սառնարանէն ելած մարդը, Կիլիկիոյ Արքան

Հացի եւ լոյսի համար, Հացի եւ Սիրոյ համար, Մնաս բարով մանկութիւն եւ այլն:

Իր բանաստեղծութիւններէն շատ սիրուած են եւ յաճախ արտասանուած բեմերէն՝

«Հայ մամիկին աղօթքը» եւ «Նամակ Կաղանդ Պապային:»

ՍԻՄՈՆ ՍԻՄՈՆԵԱՆ

Դկտ 1, 2020 | Հայ մեծեր

1914 Այնթապ-1986 Պէյրութ

Սփիւռքահայ գրագէտ, հրապարակագիր, խմբագիր, ուսուցիչ:

Սասունցի ծնողներու զաւակ, ծնած է Այնթապ, ուր նաեւ ստացած է իր նախնական ուսումը, ապա 1921-ին տեղահանուած են ընտանեօք եւ կայք հաստատած Հալէպի մէջ, ուր շարունակած է իր ուսումը: Ապա անցած է Լիբանան եւ Անթիլիասի կաթողիկոսութեան դպրեվանքին մէջ շարունակած է ուսումը, ուր ապագային դասաւանդած է գրաբար եւ հայ մատենագիտութիւն:

Պէյրութի մէջ բացած է իր սեփական «Սեւան» տպարան-հրատարակչատունը: Այս տպարանէն լոյս տեսած են որակաւոր գրական եւ պատմական գիրքեր, յատկապէս իր հեղինակած Հայոց Պատմութեան եւ Հայերէնի դասագիրքերու շարքերը:

Հիմնած է «Սփիւռք» շաբաթաթերթը, որ դարձած է ընթերցող հասարակութեան սիրելի թերթը իր հայրենասիրական խմբագրականներով եւ գրական ստեղծագործութիւններով, մասնաւորաբար նոր սերունդին յատկացուած գրական էջով՝ «Սփիւռք Գարուն» խորագրով, որուն մասնակիցներէն քանիներ ապագային դարձան որակաւոր գրողներ:

«Սփիւռք» շաբաթաթերթին մէջ յաճախ անդրադարձած է Արցախին եւ Նախիջեւանին ու պահանջած, որ անոնք վերադառնան Հայաստանին: Յաճախակի հրատարակած այսօրինակ յօդուածներուն պատճառով Խորհրդային իշխանութիւնները արգելք դրած են իր Հայաստան այցելութեան:

Իր Սասունցիի արմատները զինք մղած են որ իր պատմուածքներուն հերոսները մեծամասնութեամբ ըլլան սասունցիներ:

Իր գործերէն յիշենք «Խմբապետ Ասլանի աղջիկը», «Լեռնականներու վերջալոյսը», «Սիփանայ քաջեր», «Լեռ եւ ճակատագիր», «Անժամանդրոս» եւ այլն:

Իր մահէն առաջ իր տպարանէն լոյս ընծայեց մեծածաւալ քարտէսը պատմական Հայաստանի: Օր մը երբ զինք կ՛այցելէին ծանօթ գրողներ, անոնց ներկայութեան քարտէսը գետին կը փռէ ու վրան կը պառկի ըսելով «Ահա՛ ես իմ Հայաստանիս մէջ եմ»:

Սիմոնեանի մտերմութիւնը վայելած եմ յաճախ եւ ունկնդրած իր համով-հոտով պատմութիւններն ու յուշերը:

Ս. Սիմոնեան մահացաւ 1986-ին:

Յ. Մ.